نقش و جایگاه چمن مصنوعی چندمنظوره در مدارس

اهمیت چمن مصنوعی چندمنظوره در مدارس

جایگاه والا و اهمیت شاخص های کِیفی محل تحصیل دانش آموزان، در دنیای امروز بر هیچ کس پوشیده نیست. بیش از 30 % از زمان بیداری دانش آموزان در طول شبانه روز در محیط مدرسه سپری می شود و بی جهت نیست که این مکان مقدّس را خانه دوم دانش آموزان نامیده اند.
نظام آموزشی مُدرن و همگانی در کشور ما دارای قدمتی هم تراز با کشورهای پیشرفته اروپایی می باشد که به همّت دلسوزان این آب و خاک پایه گذاری شد.
ولی به دلایل مختلف، پیشرفت و ارتقای کیفیت آموزشی و به خدمت گیری روش های نوین تحصیلی نتوانست هماهنگ و پا به پای دیگر نقاط جهان باقی بماند و در مواردی دچار کاستی های گسترده ای گردید.

محتوا و سیاست جامع نظام آموزشی ما همان گونه که از نام آن پیداست در دو مقوله «آموزش و پرورش» تعریف می گردد.
در سال های بعد از جنگ تحمیلی و دوران سازندگی، به تدریج سعی شد تا تمرکز صِرف، از بخش آموزش برداشته شود و به بخش بسیار مهم و سرنوشت سازِ پرورش دانش آموزان معطوف شود. تغییر در کُتب و جُزوات درسی و بهره گیری از وسایل کمک آموزشی، تنها بخش کوچکی از تمهیدات ارتقای بازده تحصیلی را شامل می شود و بخش اَعظم آن در بخش های دیگری قرار میگیرد که متأسفانه از نگاه مدیران و مسئولان مجموعه های آموزشی پنهان و مغفول مانده.
در چند دهه اخیر پژوهش های گسترده ای در زمینه روش های بهبود راندمان تحصیلی دانش آموزان در کشورهای غربی انجام شده که به کارگیری درسهای اکتساب شده در طی این تحقیقات، دستاوردها و نتایج شگفت انگیزی را در عرصه عَملی و تجربی اثبات نموده است.

عوامل تأثیر گذار بر بازدهی دانش آموزان

مهمترین مؤلفه مؤثر بر افزایش بازده آموزشی دانش آموزان، ایجاد حس آرامش و صمیمیت در فضا می باشد.
کودکان و نوجوانان در کانون گرم خانواده و فضای آشنای آن رُشد و پرورش میابند و جهان بیرون را با معیارها و استاندارهای تربیتی و ذاتی خود مورد سنجش قرار می دهند.
زمانیکه کودک از فضای آرامش بخشِ خانه به فضای نامأنوس و جدید مدرسه وارد می شود، دچار احساس عدم امنیت می شود و یکی از بنیادی ترین احساسات غریزی انسان، یعنی ترس از ناشناخته ها بر او چیره می شود.

کودکان تا پیش از ورود به مدرسه، هیچ گونه تجربه ای از رعایت قوانین و مقررات در چارچوبی خاص را ندارند. اکنون باید در ساعتی خاص به مدرسه بروند، مدت زمان تعیین شده ای را در کلاس درس سپری کنند و به تعالیم فردی غریبه به نام آموزگار گوش فرا دهند.
همه این عوامل باعث ایجاد احساس پارادوکس (دوگانگی) درون دانش آموز می گردد که در دراز مدت میتواند کیفیت و میزان یادگیری او را به شدّت تحت تأثیر قرار دهد.
لازم به ذکر است که ورود خُردسالان به مهدکودک، تأثیر بسیار مثبتی در رشد و پرورش شخصیت اجتماعی آنان میگذارد و تَنش های روحی ناشی از محیط مدرسه را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد. به عنوان مثال، ایجاد حس همدِلی و همکاری در راستای اهداف و انگیزه های مشترک، یکی از وظایف مهم مربیان در مهدکودک ها می باشد.
همان گونه که در ابتدای این مَجال اشاره شد، هماهنگی و شباهت میان محیط خانه و مدرسه، نقشی اساسی و انکار ناپذیر در افزایش بازده یادگیری دانش آموزان دارد؛ به گونه ای که فضای مدرسه مورد پسند و خوشایند دانش آموزان قرار گیرد و ذوق و اشتیاق برای گذراندن زمان و کسب دانش و معرفت در این محیط را فراهم آورَد.

این مقوله در بخش بسیار با اهمیتِ «پرورش» قرار می گیرد که پیشتر به آن پرداختیم.

 

برای کاستن از استرس و نگرانی ها و افزایش شادی و اعتماد به نفس در روحیه دانش آموزان، راهکارهای فراوانی وجود دارد که هر مدرسه بر اساس بضاعت و امکانات در اختیار خود (شامل دانش نیروی انسانی و منابع مالی)، اقدام به اِکتساب و استفاده از آنها می نماید.
این تمهیدات تنها به مواردی خاص محدود نمی شود و در تمامی نقاط مدرسه و تک تک اَرکان تشکیل دهنده ساختارهای محیطی، قابل اجرا و پیاده سازی می باشند.

از کلاس های دُروس نظری و عَملی گرفته تا راهروها و فضاهای تردّد و فضاهای تفریحی و ورزشی سرپوشیده درونی تا حیاط فضای باز مدرسه. اما در این میان، حیاط مدرسه از جایگاه ویژه و اهمیت دوچندانی نسبت به فضاهای درونی مدرسه برخوردار است. زیرا دانش آموزان در مدت زمان حضور در کلاس درس، با حجم بالایی از اطلاعات مواجه می شوند که این مسئله سبب خستگی ذهنی و انباشت داده های پراکنده و غیر مُنسجم در مغز می گردد.

فرصت کوتاه زنگ های تفریح و کلاس ورزش و تربیت بدنی، بهترین موقعیتی است که دانش آموزان از فضای محصور ساختمان رهایی پیدا کرده و در هوای آزاد و فضای وسیع حیاط به بازی و تحرّک بدنی و تخلیه انرژیِ سرشار خود بپردازند.
تحقیقات علمی ثابت کرده است که فعالیت فیزیکی به ویژه اگر در راستای ورزش و سرگرمی های نشاط آور انجام شود، سبب افزایش ساخت و ترشح هورمون شادی «سروتونین» و کاهش سطح هورمون اضطراب «کورتیزول» در بدن می گردد.
به دنبال آن، واکنش های مثبتی در مغز اتفاق می افتد که باعث سازماندهی و هماهنگی بخش های مختلف آن می شود و افکار، احساسات و داده های موجود در ذهن به شکل منسجم و متمرکز طبقه بندی میشوند.
راه حلی که بعضی از مدارس به آن روی می آورند، کفپوش های گرانول لاستیک است. این نوع کفپوش دارای استاندارهای ضربه گیری و سقوط از ارتفاع می باشد ولی در کنار این مزیت، از معایب و کاستی های آشکاری رنج میبرد.
ظاهر بی روح و خشن، پوسیدگی و تغییر رنگ بر اثر تابش نور خورشید و بارش باران و از همه مهمتر خطر آلودگی انسان توسط فلزات سنگین و مواد سمّی از معایب عمده کفپوش گرانول لاستیک می باشد.
فلزات سنگین از مهمترین دلایل عدم رُشد ذهنی در کودکان می باشد و به دلیل ایرادات ذکر شده، چندین دهه است که کاربرد محصولات حاویِ این مواد، در مدارس و فضاهای بازی کودکان منسوخ شده و با مواد اُرگانیک و سازگار با انسان و محیط زیست جایگزین شده اند.

یکی از این کالاها چمن مصنوعی میباشد که اولین بار در سال 1963 در یکی از مدارس آمریکا نصب شد. با گذشت حدود نیم قرن از به کارگیریِ چمن مصنوعی در مدارس آمریکا، امروزه این کالا به عنوان بخش جدایی ناپذیر در مدارس کشورهای گوناگونِ جهان شناخته می شود و جایگاه خود را در صَدر اولویت های رفاهیِ فضاهای آموزشی تثبیت نموده است.

در کشور عزیز ما نیز طرح پویا سازی مدارس طی چند سال گذشته از سوی مسئولان و تصمیم گیرندگان در سطح کلان پیگیری می شود و خوشبختانه با واکنش مثبت و استقبال مدیران مدارس و اولیای دانش آموزان مواجه گشته است.
محیط مدرسه و نحوه کاربری آن سبب می شود تا چمن مورد استفاده در چنین فضایی دارای ویژگی ها و استانداردهای منحصر به فردی باشد تا بتواند نیازها و الزامات سخت گیرانه مدارس را تأمین نماید.
مناسب ترین مدل های چمن مصنوعی برای مدارس، از لحاظ طبقه بندی کاربردی، در دسته چمن های چندمنظوره قرار می گیرند.
این دسته، حد فاصل گروه چمن های تزئینی (لَنداِسکِیپ) و گروه چمن های تخصّصی ورزشی (فوتبال، تنیس، ...) قرار می گیرند.
از لحاظ ساختاری و ویژگی های فنّی، می توان به برخی از این شاخص ها اشاره نمود.
ارتفاع الیاف، تراکم بافت و دیتِکس الیاف از مهمترین عوامل ایجاد تمایُز و تفاوت میان مدل های با کاربری تزئینی صِرف و کاربری فوتبال صِرف می باشد.

مشکلات استفاده از چمن مصنوعی فوتبالی در مدارس

چمن های با کاربری تخصّصی ورزشِ فوتبال در کشور ما به نسل سوم این انواع تعلّق دارند که توسط مواد پُرکننده شن سیلیس و گرانول لاستیک پوشیده و اجرای می شود. نسل سوم چمن های فوتبال دارای ارتفاع الیاف 50 تا 60 mm، تراکم تقریبی 8000 تا 12000 کوک بر متر مربع و دیتِکس 8000 تا 16000 گرم بر 10 هزار متر طول می باشند و برای ایجاد نرمی و ضربه گیری جهت جلوگیری از صدمات و آسیب های بدنی، به مقادیر بالایی از مواد پُرکننده با ویژگی کِشسانی نیاز دارند.

برای تحقّق این هدف، از گرانول لاستیک استفاده می شود که هزینه تولید پایین و دسترسی آسان، مهمترین انگیزه و دلیل کاربران چمن مصنوعی برای گرایش به سوی آن می باشد.

این مادّه به صورت دانه های ریز و سبُک با رنگ های سیاه، سبز و قرمز تولید می شود که در هنگام استفاده از چمن مصنوعی و با حرکت و دویدن نفرات بر روی چمن، به آسانی جا به جا شده و از نقطه ای به نقطه دیگر پرتاب می شوند، به طوری که پس از مدتی، بخش های با پاخور بالا از گرانول خالی می شود و در مناطق دیگر زمین تجمّع پیدا می کند.

این مسئله باعث می شود تا مقادیر قابل توجّهی از دانه های لاستیک وارد کفش، جوراب و لباس دانش آموزان شده و به بیرون از محدوده چمن مصنوعی و تمامی فضاهای درون مدرسه منتقل گردد. برای جلوگیری از این مشکل، توصیه می شود چمن مصنوعی در فواصل زمانی منظّمی (بسته به میزان استفاده از چمن) توسط دستگاه های مخصوص، شانه زنی و فِرچه زنی شود.

مشکلات استفاده از چمن مصنوعی تزیینی در مدارس

هزینه ها و دردِسرهای نگهداری (نظافت و شانه زنی) از چمن مصنوعی با ارتفاع الیاف بلند، مسئولان مدارس را بر آن داشته تا از چمن های با ارتفاع الیاف کمتر استفاده کنند.
به همین دلیل، برخی از مدارس به سراغ گروه چمن های تزئینی می روند که دارای بیشترین شباهت ظاهری و رفتاری به چمن طبیعی هستند، ولی در کنار آن، مشکلات خاص خود را نیز دارند.

چمن های تزئینی عموماً دارای ارتفاع الیاف متنوّع هستند؛ از بسیار کوتاهِ 6 میلی متر تا بسیار بلندِ 70 میلی متر. ولی آنچه که به عنوان چمن مصنوعی تزئینی در اکثر کشورهای دنیا به صورت متعارف شناخته می شود، شامل مدل هایی هستند که از ارتفاع الیاف بین 15 تا 40 میلیمتر برخوردارند. همچنین این مدل ها دارای تراکم بافت حدود 15,000 تا 30,000 کوک در متر مربع هستند.

دیتکس الیاف در چمن های تزئینی بسیار متغیر است و در بازه گسترده 2000 تا 16000 گرم بر 10 هزار متر طول قرار می گیرد، ولی معمولاً شامل الیاف کمتر از 8000 می شود. در ساخت چمن های تزئینی غالباً از الیافی استفاده می شود که دارای ساده ترین شکل سطح مقطَع هستند و استقامت و پایداری لازم برای مصارف سنگین و طولانی مدت را ندارند.

به عنوان مثال، قسمت اعظم الیاف مصرفی در چمن های مصنوعی لنداِسکیپ را فیلامِنت های تخت ساده و بدون هیچ گونه تکنیک استحکام بخشی و برگشت پذیری تشکیل می دهد. این مدل چمن ها در کوتاه مدت دچار کوبیدگی شده و شکل ظاهری و کارایی اولیه خود را از دست میدهند. حتی در مواردی دیده می شود که لایه نگهدارنده (بَکینگ) این نوع چمن ها نیز دچار پوسیدگی و پارگی می گردد.
لازم به ذکر است که اگر در ساخت چمن های مصنوعی تزئینی از الیاف با دیتِکس بالا و شکل سطح مقطع پیچیده و پیشرفته استفاده شود، شرایط لازم برای استفاده در کاربری های سنگین تر را به میزان قابل قبولی به دست میاورند.

معرفی چمن مصنوعی چندمنظوره برای استفاده در مدارس

پس از بَرشمُردن نقاط ضعف و قوّت چمن های تخصّصی فوتبال و چمن های تزئینی، اکنون به سراغ گروه چمن های مصنوعی چند منظوره می رویم که دارای بیشترین سازگاری و انطباق با نیازهای محیط های آموزشی از جمله مدارس هستند. اگر بخواهیم در جمله ای کوتاه این گروه از چمن های مصنوعی را توصیف کنیم، باید گفت که ظاهر زیبایشان را از چمن های تزئینی و مقاومتشان را از چمن های تخصّصی فوتبال به ارث برده اند.

همه انواع الیاف فیبریلِیت و مونو با ساختار صاف، تابید شده و مجعّد در ساخت چمن های مصنوعیِ چند منظوره به کار می رود که در بیشتر موارد، فقط یکی از این الیاف در بافت چمن استفاده می شود و اصطلاحاً تک بافت هستند. از دیگر ویژگی های این گروه می توان به ارتفاع 20 تا 25 ‎ mm، تراکم بافت متوسط 17000 تا 20000 کوک و لایه بکینگ مقاوم با پوشش محافظِ سنگین اشاره نمود.

اما مهمترین برتری این چمن ها، استفاده از الیاف با دیتِکس بالا (وزن سنگین) در ساخت آنها می باشد. در حقیقت الیافِ به کار رفته در این گروه از چمن ها، دقیقاً همان الیافیست که در تولید چمن های تخصصی برای رشته های ورزشی مانند فوتبال، راگبی، تنیس و هاکی استفاده می شود. این فیلامنت ها دارای دیتِکس 8000 تا 14000 گرَم هستند و از روش های استحکام بخش و تکنیک بازیابی ایستایی در ساخت آنها استفاده میشود.

در اینجا باید به نکته ای بسیار حائز اهمیت اشاره نمود که غالباً از نظرها پنهان مانده و مورد بی توجهی قرار میگیرد. به کارگیری مواد اولیه درجه 1 صنایع پتروشیمی، برخوردار از استانداردهای جهانی و بهره مندی از فرمولاسیون پیشرفته، مهم ترین عامل پایداری و طول عُمر الیاف چمن مصنوعی میباشد.

ترکیب مواد سازنده الیاف چمن مصنوعی در بالاترین سطح کیفی، فقط در دست چند کشور محدود میباشد که به تعداد انگشتان یک دست نیز نمیرسند. مجموعه های صنعتی تولید کننده این الیاف، دانش و تجربه خود را از طریق سرمایه گزاری در پرورش نیروی انسانیِ متخصّص و با صرف هزینه های گزاف در بخش تحقیق و پژوهش و در طی سالیان متمادی به دست آورده اند و این دانش را به هیچ قیمتی در اختیار دیگر کشورهای جهان قرار نخواهند داد.

این مسئله از آن جهت دارای اهمیت فوق العاده بالا میباشد که کاربران چمن مصنوعی باید تفاوت های کِیفی و عملکرد الیاف تولید شده توسط کشورهای متفرّقه را با برَندهای بزرگ و اصلیِ سازنده الیاف چمن مصنوعی مورد مقایسه قرار داده تا در انتخاب خود دچار اشتباه نشوند.

یکی دیگر از تمهیدات مورد استفاده در پایدارسازیِ الیاف، تعبیه آوندها و هسته های قطور در راستا و اِمتداد طولی فیلامنت میباشد. ساخت فیلامنت با شکل سطح مقطَع غیر خطّی (مثلث، لوزی، دایره، بیضی، چند شاخه و... ) نیز ترفَند بسیار مؤثر و خلاقانه ایست که تولید کنندگان الیاف چمن مصنوعی در سال های اخیر به آن روی آورده اند. همه این ساختارها با اشکال بسیار پیچیده تر و متنوع تر در برگ های چمن طبیعی دیده می شود و تمام تلاش انسان اینست که تا حد امکان از آن تقلید و شبیه سازی نماید.

در حقیقت، تمامیِ این اقدامات و شِگردها از گیاهان موجود در طبیعت الهام گرفته شده و اقتباسی عینی از شگفتی های خِلقت خداوند می باشد. راهکارهای ذکر شده به میزان بسیار بالایی از کوبیده شدن، پوسیدگی و تغییر شکل ظاهری و رفتاری الیاف جلوگیری کرده و آن را به تأخیر می اندازد. همچنین به دلیل برخورداری چمن های مصنوعی چندمنظوره از ارتفاع الیاف متوسط و تراکم بافت بالا، اضافه نمودن شن سیلیس به میزان بسیار کمتر از چمن های تخصصی فوتبال، باعث پُر شدن فضاهای خالی شده و سبب ایستایی الیاف می گردد.

مقدار شن سیلیس مصرفی در این گروه از چمن ها به طور میانگین بین 6 تا 12 کیلوگرم بر متر‌مربع شناور است. با قرار گیری شن سیلیس بر روی لایه نگهدارنده، ساز و کاری به وجود می آید که وظیفه خاک برای چمن طبیعی را ایفا می کند. از سوی دیگر، ضربه گیری چمن های مصنوعی چندمنظوره، عمدتاً به واسطه تراکم بافت بالای آنها تأمین می شود و به همین دلیل نیازی به مواد پُرکننده با ویژگی کِشسانی از قبیل گرانول لاستیک ندارند.

لازم به ذکر است که چمن های چندمنظوره برای به کارگیری در سطح حرفه ایِ ورزشِ سنگینی مانند فوتبالِ بزرگسالان، ساخته و توصیه نمی شوند و بدیهیست که نباید انتظار ضربه گیری در حدّ و اندازه استانداردهای چمن مصنوعی فوتبال را از آنها انتظار داشت.

در پایانِ این نوشتار، از همه زحمت کشان و دلسوزان عرصه نظام آموزشی کشور که در جهت رُشد و تعالی فرزندان این مرز و بوم می کوشند، سپاس گذاری می نماییم که با صبر و حوصله فراوان به دانش اندوزی در راستای ارتقاء و بهبود کیفیت مدارس می پردازند و از همه شما عزیزان استِدعا داریم تا افتخارِ همراهی در انجام این هدف والا و ارزشمند را به گروه چمنزار عنایت فرمایید.


  • تعداد بازدید :487
  • تاریخ درج :13 اسفند 1396